Chuẩn Bị Mâm Cỗ Cúng Ông Công Ông Táo Của 3 Miền Bắc Trung Nam

Tục thờ thần bếp, hay còn gọi là tục cúng ông Công, ông Táo đã có từ bao đời nay. Trong "Việt Nam phong tục" cụ Phan Kế Bính viết: Ta thường lấy ngày ấy là ngày Vua Bếp lên chầu Trời. Nguyên trong đạo Lão Tử có nói rằng: Ngày 23 tháng Chạp thì Táo Quan lên chầu Trời tâu bày thiện ác của nhân gian.

Lại có sách nói rằng, ngày xưa có hai vợ chồng nghèo phải bỏ nhau. Người vợ về sau lấy được chồng giàu có. Một hôm cúng đốt vàng mã ngoài sân, có người vào ăn xin, người đàn bà trông thấy chồng cũ của mình động lòng thương cảm, đem cơm gạo tiền bạc ra cho. Người chồng sau biết chuyện nghi cho vợ. Người vợ xấu hổ đâm đầu vào đống lửa mà chết. Người chồng cũ cảm tình ân nghĩa cũng nhảy vào đống lửa chết theo. Người chồng sau thương vợ c ũng nhảy vào đống lửa, thế là cả ba cùng chết cháy.

Thượng đế thương tình, thấy ba người sống có nghĩa có tình nên phong cho làm Vua Bếp hay còn gọi là Định Phúc Táo Quân và giao cho người chồng mới là Thổ Công trông coi việc trong bếp, người chồng cũ là Thổ Địa trông coi việc trong nhà, còn người vợ là Thổ Kỳ trông coi việc chợ búa. Không những định đoạt may, rủi, phúc họa của gia chủ, các vị Táo còn ngăn cản sự xâm phạm của ma quỷ vào thổ cư, giữ bình yên cho mọi người trong nhà.

Dân ta theo hai điển ấy nên đến 23 tháng Chạp thì sắm lễ có bộ mã hai mũ ông, một mũ bà, kèm theo áo, hia và mua con cá chép để tiễn Táo Quân lên thiên đình.

Cả ba miền Bắc Trung Nam của ta đều tương đồng nhau ở sự tích Táo Quân và đều duy trì phong tục này, tuy nhiên "đại đồng, tiểu dị" vẫn có sự khác biệt nhất định.

, ngày này lễ vật ngoài vàng mã, cá chép, nhiều nơi cúng xôi chè, thường là chè bà cốt. Khi nấu chè cúng người ta cố ý để chè vương lên ông đầu rau, thậm chí chủ động bôi chè lên đầu rau để Táo Quân lên Trời tâu bày cho ngọt giọng.

, theo nhà nghiên cứu Vương Đằng trong "Phong tục miền Nam" thì Tết Táo Quân của người miền Nam giản dị hơn người miền Bắc, chỉ cần một đĩa "thèo lèo cứt chuột" , một bộ "cò bay, ngựa chạy", bình bông, nhang đèn hay đĩa trái cây là đủ rồi. "Thèo lèo" là kẹo đậu phộng, "cứt chuột" là kẹo vừng đen. "Cò bay, ngựa chạy" là hình con cò và con ngựa cắt bằng giấy, không làm có khung tre cầu kỳ kiểu miền Bắc. Tết Táo Quân trong Nam không có tục trút lư nhang để thay cọng nhang, khôn g mua cá chép thả trong chậu rồi thả sông, không hóa vàng áo mũ thờ, vì không thờ áo mũ.